خاتون شیراز

خاتون شیراز

آبش خاتون تنها فرمانروای زن فارس بوده که در قرن هفتم هجری می زیسته و بنابر اسناد تاریخی، نزدیک به ۱۱ سال بر فارس حکومت کرده است. وی دختر« سعد بن ابی بکربن سعید زنگی» و همسر پسر هلاکو خان مغول و آخرین اتابک از خاندان سلغریان است. پس از قتل سلجوقشاه چون از دودمان سلغریان وارث ذکوری برای سلطنت نمانده بود، بزرگان شیراز بین دو دختر اتابک سعد بن ابوبکر، آبش خاتون را برای حکمرانی برگزیدند .

برخی از کارشناسان ادبیات قصیده سعدی با مطلع « ای بیش از آنکه در قلم آید ثنای تو/ واجب بر اهل مشرق و مغرب دعای تو» را مدح آبش خاتون می‌دانند..

وی در زمان حکومتش با استفاده از روابطی که داشت توانست شیراز را از حمله مغول در امان نگه دارد و با آبادانی این شهر توانست بسیاری از هنرمندان را به شیراز جلب کند که بعدها مکتب شیراز از این مهاجرت شکل و رونق گرفت.

آبش خاتون پس از یک سال و چند ماه از برکناریش در سال ۶۸۵ ق در تبریز درگذشت. او را به شیوه مغولان با ظرفهاى طلایى و نقره‏اى پر از باده در چرنداب تبریز به خاک سپردند و پس از چندى جنازه‏اش را به شیراز منتقل کردند و در رباطى که خود بنا نهاده بود دفن کردند.

آرامگاه اَبش خاتون در جنوب شرقی شهرستان شیراز و در محله خاتون معروف به فلکه خاتون واقع شده است. چنانکه از نامش پیداست ، وجه تسمیه این محله به دلیل وجود مقبره آبش خاتون در کنار این میدان است.

مقبره آبش خاتون که به نام رباط آبش نیز شناخته می‌شود بنایی سه طبقه بوده؛ اطراف مقبره با کاشی‌های نفیسی تزئین شده که بسیاری از آنها از بین رفته است.

به گفته قدیمی ترهای محله خاتون ، علاوه بر مقبره آبش خاتون ، درگذشته های دورتر ، مردم این محله اموات خود را در محوطه بیرونی این بنا تدفین می کرده اند. از این نظر و از لحاظ احترامی که مردم نسبت به شخص آبش خاتون داشتند ،در گذشته به آرامگاه آبش خاتون به عنوان مکانی مقدس و درخور احترام می نگریسته اند . چنانکه ساکنین قدیمی محله خاتون می گویند ، در روزهای خاصی از هفته بنابر نذر خود به جهت زیارت قبر آبش خاتون و قبور امواتشان به این مکان می رفته اند. آرامگاه آبش خاتون در حیاط بنا و در اتاقی با میله‌های سبز رنگ قرار گرفته است.

اما چندین سال است که درهای آرامگاه آبش خاتون به روی بازدید کنندگان آثار تاریخی شیرازبسته است و این بنای مهم در تاریخ این سرزمین، مهجور مانده است.

ان چنان که شاهدان می گویند در دهه های گذشته بسیاری از کاشی ها، مجسمه ها و سنگها ی با قدمت، به سرقت رفته اند. اطراف مقبره آبش خاتون با کاشی‌های معرق نفیسی تزیین شده بود که هم اینک بخش زیادی از آن کاشی‌ها از بین رفته و فقط کاشی‌های یک جبهه آن که در پشت آن آتش نشانی بود، باقی مانده است. بنای فعلی مقبره ساختمان آجری قدیمی مربع شکلی است که هر ضلع آن ۱۶٫۷۵ متر و ارتفاعی در حدود ۱۰ متر دارد. قسمت‌هایی از کاشی‌کاری از راه داخل بنا در موزه پارس نگهداری می‌شود.

این بنا نیز مانند بسیاری دیگر از بناهای تاریخی این سرزمین ، شامل کمبود اعتبار شده است وهرروزبه نابودی کامل نزیک تر میشود و تا به حال هیچ اقدام مرمتی نیز برای این بنا صورت نگرفته ا ست.

مقبره اَبش خاتون در دی ماه سال ۱۳۱۰ توسط وزارت فرهنگ و هنر با شماره ۷۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است اما در طی این سالها هیچ توجهی نسبت به حفظ و نگه داری و شناساندن این بنا به گردشگران ایرانی و خارجی نشده است.

به گزارش خبرگزاری مهر ،معاون اوقاف فارس الیاس رضایی در این خصوص میگوید: ساماندهی این آرامگاه چند سال قبل به همراه دیگر بقاع در دستور کار قرار گرفت.در آن سالها بیش از ۷۰ بقاع متبرکه و امامزاده بر اساس اولویت در حالی مرمت و بازسازی شد که در بافت قدیمی شیراز قرار داشتند.وی اظهار داشت: اما آن زمان به دلیل پاره ای مشکلات از جمله کمبود اعتبار بازسازی مقبره آبش خاتون و حدود چهار مقبره دیگر باقی ماند که همچنان به دلیل کمبود اعتبار، بلاتکلیف مانده است.

اما به گفته مدر کل میراث فرهنگی و گردشگری استان فارس از سال ۸۴ مرمت آن آغاز شد. مصیب امیری می‌گوید: دو برنامه مرمتی اضطراری و فاز دوم برای این بنا در نظر گرفته شده که در برنامه مرمت اضطراری مرمت کاشی‌های و استحکام بخشی بدنه پیشنهاد داده شده است. مطالعه باستان‌شناسی و بازشناسی اثر، مرمت کف فرش‌ها، بازسازی پلان، نورپردازی و بازسازی کاشی‌های قسمت‌های فاقد کاشی از برنامه‌های پیشنهادی امیری برای فاز دوم است.

دراین میان تنها میتوان مظلومیت این بنای تاریخی را نگریست که روز به روز در حال نابودی است و برای حفظ ومرمت آن هیچ اقدام موثر قابل مشاهده یی انجام نشده است . اثر تاریخی مهمی که اکنون در انزوا است و می تواند جز مهمترین فرصت های گردشگری شهر شیراز باشد.

نظر دهید !!!

نظر شما برای “خاتون شیراز”



قالب وردپرس